Je kind wordt 18 en er gaat een fles cava open, maar op je bankrekening voelt het meer als een klap dan als een feestje. Uit onderzoek van het Nibud blijkt dat huishoudens er fors op achteruit gaan zodra hun kind de meerderjarigheid bereikt. De kinderbijslag en het kindgebonden budget vervallen in één keer, terwijl er juist nieuwe kosten bijkomen. Voor sommige gezinnen gaat het om honderden euro's per maand.
Het gekke is dat vrijwel niemand hierop is voorbereid. Ouders plannen een studie, een rijbewijs of een gap year, maar de financiële kant van het achttiende levensjaar blijft vaak onderbelicht. Tijd om dat recht te zetten.
De cijfers zijn groter dan je denkt
Volgens de berekeningen van het Nibud kan een huishouden tussen de 300 en ruim 700 euro per maand aan inkomsten verliezen zodra het jongste kind 18 wordt. Bij een alleenstaande ouder met een kind in het hoger onderwijs loopt dat op tot bijna 720 euro per maand, tegenover ongeveer 309 euro bij een kind op het mbo. Dat verschil komt doordat een 17-jarige in het hoger onderwijs al recht heeft op studiefinanciering terwijl de ouders tot het achttiende jaar nog toeslagen ontvangen, terwijl die overgang bij het mbo anders verloopt.
Vooral eenoudergezinnen worden hard geraakt. Zij verliezen niet alleen de kinderbijslag en het kindgebonden budget, maar ook de alleenstaande-ouderkop die daarbovenop komt. Dat is een aanzienlijk deel van het huishoudinkomen dat in één maand tijd wegvalt. Veel ouders weten sowieso niet hoeveel toeslagen ze eigenlijk mislopen, en die onwetendheid slaat bij deze overgang extra hard toe.
Waarom studiefinanciering het gat niet dicht
Een logische gedachte is dat de studiefinanciering die je kind zelf krijgt, het verlies compenseert. In de praktijk werkt dat anders. Studiefinanciering en de tegemoetkoming scholieren worden rechtstreeks aan de jongere zelf uitgekeerd en komen dus niet automatisch in de gezinspot terecht. Woont je kind nog thuis en eet het nog gewoon mee, dan verandert er financieel weinig aan de huishoudkosten, terwijl het geld dat er tegenover stond wel is verdwenen.
Daar komt bij dat de gezinsgrootte niet ineens afneemt op de achttiende verjaardag. De gemiddelde leeftijd waarop jongeren op zichzelf gaan wonen ligt rond de 24 jaar, en de helft van de 23-jarigen woont nog thuis, blijkt uit CBS-cijfers die NOS aanhaalt in zijn berichtgeving over het Nibud-onderzoek. De vaste lasten blijven dus grotendeels gelijk, terwijl het inkomen wel daalt.
Nieuwe kosten komen er ook nog bij
Naast het wegvallen van toeslagen komen er tegelijkertijd nieuwe uitgaven op je pad. Je kind heeft vanaf 18 jaar een eigen zorgverzekering nodig, inclusief eigen risico, en de kosten voor onderwijs of een opleiding lopen door. Nibud-directeur Mattias Gijsbertsen wijst erop dat de impact per gezin sterk verschilt: sommige huishoudens missen de kinderbijslag nauwelijks, terwijl andere gezinnen die inkomsten, en het geld uit een bijbaan van hun kind, hard nodig hebben om rond te komen.
Volgens Gijsbertsen versterkt de harde overgang van 17 naar 18 jaar zelfs de kansenongelijkheid tussen gezinnen. Huishoudens die al krap zitten, voelen die knip het hardst, terwijl gezinnen met financiële ruimte er nauwelijks iets van merken.
Waar je nu al rekening mee kunt houden
Weet je dat je kind binnen een jaar of twee 18 wordt, dan loont het om nu al te rekenen in plaats van te schrikken zodra de eerste toeslag wegvalt. Zet op een rij welke toeslagen je precies ontvangt en per wanneer die stoppen, dat kun je terugvinden op Mijn Toeslagen. Bekijk ook wat een eigen zorgverzekering voor je kind gaat kosten, en bespreek vooraf met je kind of en hoeveel die kan bijdragen aan de vaste lasten thuis.
Sommige gezinnen kiezen ervoor om alvast een deel van het maandbudget opzij te zetten in de aanloop naar de achttiende verjaardag, zodat de overgang minder abrupt aanvoelt. Een jaarlijkse check van je contracten en verzekeringen kan die buffer alvast wat vergroten, net als kritisch kijken naar je vaste boodschappenpatroon. Op de boodschappen valt vaak meer te besparen dan gezinnen denken, en dat geld kun je juist nu goed gebruiken.
Een rekenvoorbeeld maakt het concreet
Stel: je bent alleenstaande ouder van een kind dat een mbo-opleiding volgt en dat over acht maanden 18 wordt. Op dit moment ontvang je kinderbijslag, kindgebonden budget en de alleenstaande-ouderkop. Zodra je kind jarig is, vervalt dat pakket in één keer, terwijl je gelijktijdig een zorgpremie en eigen risico voor je kind gaat betalen. Reken je dit nu al door, dan weet je precies hoeveel budget je in de komende maanden moet vrijmaken, in plaats van dat je er in januari achter komt dat de vaste lasten niet meer kloppen.
Een tweede voorbeeld: bij een tweeoudergezin met een kind in het hoger onderwijs is de terugval doorgaans kleiner dan bij een eenoudergezin, simpelweg omdat er geen alleenstaande-ouderkop wegvalt. Toch blijft ook daar de studiefinanciering van je kind buiten het huishoudbudget, wat het verschil tussen "op papier meer inkomen in huis" en "meer geld om de hypotheek van te betalen" goed illustreert.
Praat er thuis gewoon over
Wat opvalt in het Nibud-onderzoek is dat ouders relatief weinig met hun kinderen praten over de financiële gevolgen van het achttiende jaar. Dat is begrijpelijk, want je vraagt je kind niet graag om bij te dragen aan het huishoudinkomen. Toch helpt openheid vaak meer dan stilzwijgen. Een kind dat weet dat de kinderbijslag stopt en dat een bijdrage aan de vaste lasten welkom is, reageert vaak positiever dan wanneer dat gesprek pas ontstaat op het moment dat de rekeningen niet meer kloppen.
De achttiende verjaardag van je kind is een mijlpaal om te vieren, maar plan de financiële kant net zo bewust als het feestje zelf. Dan hoef je niet achteraf te ontdekken hoeveel er ineens verandert op je bankafschrift.